የኢትዮጵያ ትሪቡን · ረጅም ንባብ

በኢ. ፍራሺ

ሁሉም ነገር ዘላለማዊ ነበር፣ ግድቡ እስኪመጣ ድረስ

በነሐሴ ወር መጨረሻ አካባቢ አንዲት አሜሪካዊ ጋዜጠኛ በካይሮ ከግብፅ የውጭ ጉዳይ ሚኒስትር ፊት ለፊት ተቀምጣ፣ በአረቡ ዓለም ትልቁን ጦር ኃይል የያዘ አገር ይህን ኃይል በኢትዮጵያ ላይ ሳይጠቀም ለምን እንደሚቀር ጠየቀችው። ንግግሩ አዲስ አበባ ውስጥ ፍንዳታ ፈጠረ። የመንግሥት መገናኛ ብዙኃን የክልሉን ሰላም አደጋ ላይ የጣለ ቁማር ሲሉ ጠሩት፤ ተንታኞችም ጋዜጠኛዋ ጦርነትን በንግግር ልትቀሰቅስ እንደሞከረች ከሰሱ። ለአንድ ሳምንት ያህል ግን ቃላቱ ራሳቸው በእጅ የሚጨበጡ አልነበሩም። ቃለ መጠይቁን ያስተላለፈው ጣቢያ — በጋዜጠኛዋ ራሷ የተጻፈ — የጦር ኃይሉን ጥያቄ ሙሉ በሙሉ ያስቀረ የጽሑፍ ዘገባ አወጣ፤ የጥያቄው ቃል በቃል ቅጂ የተገኘው ግን በውዝግቡ በሌላኛው ወገን ካለ አንድ ተኮትኳች የመንግሥት ጣቢያ ብቻ ነበር። ከዚያም ሙሉው ቅጂ ጉዳዩን ደመደመው። ቅስቀሳው እውን ነበር፣ ልክ በእነዚያ ቃላት አካባቢ ተጠይቆ ነበር። ጣቢያው ራሱ ያደረገው ነገር ቢኖር ጥያቄውን ከመዝገቡ ጸጥ ብሎ ማጥፋት ነበር።

ይህ ለቀውሱ የግርጌ ማስታወሻ አይደለም። ቀውሱ ራሱ በጥቃቅኑ ነው። በናይል ውኃ ላይ ያለው የግብፅና የኢትዮጵያ ግጭት ወደ አንድ ሁኔታ ደርሷል — የውዝግቡ ትወና ከይዘቱ ሙሉ በሙሉ ተለይቷል፤ ማስጠንቀቂያዎች ተግባራዊ እንዲሆኑ ሳይሆን እንዲሰሙ ይሰጣሉ፤ የዓመታት ድርድር የሚቀጥለው ማንም ውጤት እንደማያመጣ ስለሚያውቅ ነው፤ በሳምንቱ ውስጥ ከሁሉ የበለጠ ወሳኝ ሰነድ ጣቢያው ራሱ ሊያጠፋው የሞከረው የቴሌቪዥን ጥያቄ ሊሆን ይችላል። ለዚህ ሁኔታ ስም አለው፣ አጀማመሩም ከናይል አልነበረም።

ለተቆጣጠሩት ሐሰተኛ እውነታ የተሰጠ ስም

አንትሮፖሎጂስቱ አሌክሲ ዩርቻክ (Alexei Yurchak) “ሃይፐርኖርማላይዜሽን” የሚለውን ቃል የፈጠረው የሶቪየት ኅብረትን የመጨረሻ አሥርተ ዓመታት ለመግለጽ ነበር። እሱ እንደሚለው በ1980ዎቹ ሁሉም ሰው — ዜጎችም ሆኑ ባለሥልጣናት — ሥርዓቱ ባዶ መሆኑን ተረድተው ነበር። ነገር ግን ሌላ አማራጭ መገመት ስለተሳነ ሁሉም ሰው የእምነትን ሥነ ሥርዓት እውን እንደሆነ አድርጎ መተወኑን ቀጠለ፤ ትወናውም ራሱ እውነታ ሆነ። ሐሰቱ የተደበቀ አልነበረም፤ የተጋራ፣ የተለመደ፣ በመለመዱም ዘላለማዊ የሚመስል ነበር። ከዚያም ያለ ማስጠንቀቂያ ፈረሰ።

ፊልም ሠሪው አዳም ከርቲስ (Adam Curtis) ቃሉን ለ2016 የድርሰት ፊልሙ ተውሶ ከሶቪየት ቡድን ወደ መላው ከ1970ዎቹ በኋላ ወዳለው ሥርዓት አስፋፋው። የእሱ መከራከሪያ፦ ሊቆጣጠሩት የማይችሉት ውስብስብ ዓለም ስለገጠማቸው፣ ሥልጣን ላይ ያሉት — ባለሀብቶች፣ የቴክኖሎጂ ሰዎች፣ ፖለቲከኞች — ወደ ቀለል ያለና ወደ ተረጋጋ ሐሰተኛ ሥሪት አፈግፍገው እሱን ለማቆም ሠሩ። እውነተኛ ችግሮች አልተፈቱም፤ ወደ ሊነበቡ የሚችሉ ታሪኮች፣ ወደ ክፉ ገጸ ባሕርያትና ወደ ተቆጣጠሩ ግንዛቤዎች ተለወጡ። የከርቲስ የመካከለኛው ምሥራቅ የዚህ የሙከራ ቤተ ሙከራ ነው፦ እውነተኛ ቅሬታዎች ደጋግመው ተራኪውን ወደሚጠቅም ቀለል ያለ ትረካ የሚጨመቁበት፣ ዋናው ውስብስብነት ግን ሳይነካ እስኪፈነዳ ድረስ የሚብላላበት አካባቢ።

ናይልን በዚህ መነጽር ተመልከቱት፣ ሥዕሉ ራሱን ያስተካክላል። ጥያቄው “ግብፅ ትወጋለች?” መሆኑ ቀርቶ የበለጠ የሚያስጨንቅ ይሆናል፦ ሁሉም ሰው ስክሪፕቱን ሸምድዶ ሳለ ይህን ቀውስ ለምን መተወኑን ቀጠለ?

ማስጠንቀቂያዎች እንዲሰሙ እንጂ ተግባራዊ እንዲሆኑ አይሰጡም። ድርድሩ የሚቀጥለው ሁሉም ነገር እንደማይፈታ ስለሚያውቅ ነው።

ሰላምም ጦርነትም የሌለበት

በዚያው ቃለ መጠይቅ መጀመሪያ አካባቢ ስለ ኢራን ሲናገር ሚኒስትሩ ሰላምም ጦርነትም የሌለበትን ሁኔታ ገለጸ — መቀዛቀዝ፣ ምንም የማይራመድበትና የማይሰበርበት የድካም ሁኔታ። ከደቂቃዎች በኋላ ወደ ናይል ሲዞር የ13 ዓመታት ድርድርን ለመግለጽ ተመሳሳዩን ቃል ተጠቀመ፦ መቆም (deadlock)። ውዝግቡ በአንድ ቃል ውስጥ ይህ ነው። ታላቁ የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ በሴፕቴምበር 2025 (እ.ኤ.አ.) ተመረቀ — ካይሮ የጠየቀችው አስገዳጅ ስምምነት ሳይደረስ ከአሥር ዓመት በላይ ከቆየ የሦስትዮሽ ድርድር በኋላ። በማርች 2026 አዲስ አበባ በጥቁር ዓባይ ላይ ተጨማሪ ሦስት ግድቦችን እንደምትሠራ አስታወቀች። ግብፅ የመለሰችው በወታደራዊ ማሰለፍ ሳይሆን በተለመደው ሥነ ሥርዓት ነው፦ ለተባበሩት መንግሥታት የፀጥታው ምክር ቤት አቤቱታ፣ የህልውና ስጋት ማስጠንቀቂያ፣ የውጭ ሽምግልና አቅርቦት፣ እና በተባበሩት መንግሥታት ቻርተር አንቀጽ 51 መሠረት የራስን የመከላከል ሕጋዊ መብት ጥንቁቅ ጥሪ። እያንዳንዱ እርምጃ ብዙ ጊዜ የተተወነ ስክሪፕት አንድ መስመር ነው።

ሥነ ሥርዓቱ የራሱ የተረጋጋ ሰዋስው አለው። ካይሮ ጉዳዩን ወደ ደኅንነት ስጋት ትለውጠዋለች፤ አዲስ አበባ ሉዓላዊነትን ታረጋግጣለች፤ ዋሽንግተን ለማሸማገል ታቀርባለች፤ ሽምግልናው ይፈርሳል፤ በተመድ ደብዳቤዎች ይለዋወጣሉ፤ ግድቡ ግን ይሞላል። የዚህ ሥነ ሥርዓት መምህር መደጋገም ነው። ሥነ ሥርዓቱ በግልጽ የማያመነጨው ነገር — የተቀናጀ የሙሌት መርሐ ግብር፣ የድርቅ አያያዝ ፕሮቶኮል፣ የመረጃ መጋራት ሥርዓት፣ የጋራ የአሠራር ማዕቀፍ — በሁሉም ወገን ያሉ የውኃ መሐንዲሶች አደጋውን እንደሚያረግቡ በሰፊው የሚስማሙበት የቴክኒክ መሣሪያዎች ስብስብ ነው። መፈታት የሚችለው ችግር ሳይፈታ ይቀራል፣ የማይፈታው ትወና እንዲቀጥል ተብሎ።

የካይሮ ማቅለል፦ የህልውና ማዕቀፍ

የግብፅ ሚኒስትር ውኃን የህልውና ጉዳይ ብሎ ሲጠራው — ከብሔራዊ ደኅንነት እንኳ በላይ የቆመ ነው ሲል — የፖለቲካ ሳይንቲስት ወዲያውኑ የሚያውቀውን ነገር እያደረገ ነበር። የኮፐንሃገን ትምህርት ቤት ይህን “ሴኩሪታይዜሽን” (securitisation) ይለዋል፦ አንድን ጉዳይ ከተለመደውና ሊደራደሩበት ከሚችሉት ፖለቲካ አውጥቶ የመኖር ጉዳይ ብሎ በማወጅ ልዩ እርምጃዎችን የሚፈቅድና ስምምነትን የሚዘጋ ድርጊት። ውኃ የህልውና ጉዳይ ከሆነ በኋላ እያንዳንዱ ኪዩቢክ ሜትር የማይደራደር ይሆናል፤ እያንዳንዱ የላይኛው ተፋሰስ ተርባይን የጥቃት ድርጊት ይሆናል፤ የቴክኒክ ልውውጥ የሚያቀርብ እያንዳንዱ ዲፕሎማት የክህደት ዕጩ ይሆናል። ሴኩሪታይዜሽን የሃይፐርኖርማሉ የቋንቋ ሞተር ነው፦ ውስብስብ፣ የተጋራ፣ ሊስተናገድ የሚችል ወንዝን ወደ ቀላል፣ ሙሉ፣ ዘላቂ አደጋ ይለውጠዋል።

ሚዛን ደግሞ የግብፅን መሠረታዊ ተጋላጭነት በቁም ነገር እንድንመለከት ይጠይቃል፣ ምክንያቱም የተፈጠረ አይደለም። በሚኒስትሩ ራሱ አገላለጽ፣ ግብፅ ንጹህ ውኃዋን 98 በመቶ ያህል ከናይል ታገኛለች፤ ከተፋሰሱ አጠቃላይ ዝናብ ውስጥ ትንሽ ድርሻ ትቀበላለች፤ 10 ሚሊዮን ስደተኞች ከዚያው አቅርቦት እየተጠቀሙ ሕዝቧ በዓመት 2.5 ሚሊዮን ያህል ሲያድግ ትመለከታለች። ፍርሃቱ እውነተኛ ነው። የተቆጣጠረው ግን የፍርሃቱ አቀራረብ ነው። የ“ሃይድሮ-ሄጅሞኒ” (hydro-hegemony) ተመራማሪዎች እንደሚያስተውሉት ግብፅ ለአንድ ምዕተ ዓመት በተፋሰሱ የኃይል ተዋረድ አናት ላይ ተቀምጣለች፣ ይህ ሥፍራዋም በቅኝ ግዛት ዘመን ስምምነቶች — በ1929 እና በ1959 — ተመዝግቦ ወንዙን አብዛኛ ድርሻ ለካይሮ ሲሰጥ የላይኛ ተፋሰስ አገሮችን ሙሉ በሙሉ ገልሎ ነበር። ሕዳሴ ግድብ የሃይድሮሎጂ ጥያቄ ብቻ አያነሳም፤ አንድን ሄጅሞኒ ያፈርሳል። ከዚህ የህልውና ቋንቋ ውስጥ የተወሰነው የጥም ፍርሃት ሳይሆን ለጠፋ ሥርዓት የሚደረግ ሐዘን ነው — ሐዘን ደግሞ እንደ ጥም በሙሌት መርሐ ግብር አይፈታም።

የአዲስ አበባ ማቅለል፦ የልማት ማዕቀፍ

ኢትዮጵያም የመስተዋት ሥነ ሥርዓት ትተውናለች፣ እሷም ተመሳሳይ ምርመራ ይገባታል። ስክሪፕቷ ከሁለቱ በሕግ ደረጃ የበለጠ ጠንካራ ነው፦ ሕዳሴ ግድብ ውኃን በመስኖ እንደሚጠቀም ሳይሆን ተርባይን ለማሽከርከር የሚያከማችና የሚለቅ የኃይል ማመንጫ ፕሮጀክት ነው፤ ኢትዮጵያ የ1959ን ክፍፍል ፈራሚ ስላልነበረች በእሱ ልትገዛ አትችልም፤ የዘመናዊ ዓለም አቀፍ የውኃ ሕግ መሪ መርሆዎች — ፍትሐዊና ምክንያታዊ አጠቃቀም እና ጉልህ ጉዳት ያለማድረስ ግዴታ — ከካይሮ ይልቅ ወደ አዲስ አበባ አቋም ይቀርባሉ። ልማት መብት እንጂ የጠላትነት ድርጊት አይደለም የሚለው ክርክር ትክክለኛ ነው — እናም፣ በሚያስገርም ሁኔታ፣ የግብፅ ሚኒስትር ራሱ አምኖበታል፣ የግብፅን የመኖር መብት እያጎላ ሳለ የኢትዮጵያን ፍትሐዊ የልማት መብት ያለምንም ማመንታት ተቀብሏል።

ነገር ግን አንድ ትረካ እውነተኛ ሆኖም እንደ ተቆጣጠረ ማቅለል ሊሆን ይችላል። ግድቡ በሀገር ውስጥ በቦንድና በደመወዝ ቅናሽ ተደገፈ፣ በአገር ውስጥም እንደ ታላቁ የኢትዮጵያ ብሔር አንድነት ፕሮጀክት ተሸጠ — መንግሥት በትግራይና በአማራ የስብራት መስመሮች እየተሰነጠቀ ሳለ የቆመ ሐውልት። በዓባይ ላይ ያለው ሉዓላዊነት ሕጋዊ መርሕ ብቻ አይደለም፤ የሕጋዊነት መሣሪያ ነው፣ መንግሥት ለዜጎቹ ስለሚለምን ሳይሆን ስለሚገነባ ብሔር የሚነግረው ታሪክ ነው። ከግድቡ ምልክት እንዲህ ያለ ትርፍ የሚያገኝ መንግሥት ደግሞ ከአስገዳጅ ስምምነት ይልቅ የተቆጣጠረ አሻሚነትን ለመምረጥ የራሱ ምክንያቶች አሉት — ምክንያቱም ማንኛውም ተፈጻሚ የአሠራር ማዕቀፍ አሁን ያስታወቀችውን የግድቦች ሰንሰለት ይገድባል። በመጨረሻ፣ ሁለቱም ዋና ከተሞች ከውዝግቡ መፈታት ይልቅ ከውዝግቡ ትወና የበለጠ ትርፍ ያገኛሉ። ይህ የሃይፐርኖርማል ሥርዓት ምልክት ነው፦ የኃያላኑ ማበረታቻዎች ቀውሱን ከማብቃት ይልቅ በማስቀጠል ዙሪያ ይሰለፋሉ።

ጠያቂዋ ጦርነት አቀረበች። ሚኒስትሩ ደጋግሞ እምቢ አለ። መባባሱ የነበረው በጥያቄዎቹ ውስጥ እንጂ በመልሶቹ ውስጥ አልነበረም።

ቃለ መጠይቁ እንደ ማስረጃ

ወደዚያ የካይሮ ስቱዲዮ እንመለስ፣ ምክንያቱም ማሽኑ የሚታየው በቃለ መጠይቁ ውስጥ ነው — ሙሉው ቅጂ ደግሞ ኮሪዮግራፊውን ከመዝገቡ ጋር እንድናመሳክር ያስችለናል። ይጣጣማል። ጥያቄው ሆን ተብሎ የተሠራ መሰላል ይወጣል፦ ግድቡ የግብፅ የሕይወት መስመር ከመሆኑ፣ ወደ ብሔራዊ ደኅንነትን ያሰጋል ወደሚል ቀጥተኛ ማረጋገጫ፣ ወደ ዲፕሎማሲ ጊዜው አልፎበታል ወደሚል ሐሳብ፣ ከሁሉ ወደ ስለታማው ደረጃ — “ትልቁን የአረብ ጦር ኃይል ይዞ አለመጠቀም ምን ፋይዳ አለው?” — ወደ ኢትዮጵያ ግብፅን እያስራበች ነው ወደሚል ክስ፣ በመጨረሻም ዲፕሎማሲ አልቆ አሁን መፍትሔ ጠቁም ወደሚል ጥያቄ። የ“ፍሬሚንግ” (framing) ንድፈ ሐሳብ እንደሚያስተምረው ጥያቄዎች በጭራሽ ገለልተኛ አይደሉም፦ በጥያቄ ውስጥ የሚሸጎጠው መነሻ ሐሳብ ሊነገሩ የሚችሉ መልሶችን ወሰን ያጠባል፣ መልሱ የሚኖርበትንም ዓለም ጸጥ ብሎ ይገነባል። ጦር ኃይል ለምን ሳይጠቀም ቀረ ብሎ መጠየቅ አጠቃቀሙ ጠረጴዛ ላይ እንዳለ አስቀድሞ መወሰን ማለት ነው።

እዚህ ላይ ቅጂው እውነተኛውን አስገራሚ ነገር ያመጣል — ንጹሑ ዘገባም ሆነ ቁጡው ምላሽ ትኩረት ያልሰጡት ክፍል፦ ሚኒስትሩ መሰላሉን ለመውጣት ፈቃደኛ አልነበረም። ጦሩ ለምን ዝም ብሎ እንደተቀመጠ ሲጫኑት መነሻ ሐሳቡን አረመ፣ ጦር ኃይሉ የግብፅን ድንበር ለመከላከል እንጂ በናይል ላይ ለማዋል እንዳልሆነ አጥብቆ ተናገረ። ወዲያውኑ ወደ አንቀጽ 51 እና ወደ ዓለም አቀፍ ሕግ ቋንቋ አፈገፈገ፣ የኢትዮጵያን የመልማት መብት አመነ፣ ደጋግሞም ጉዳዩ የዲፕሎማሲ ነው ወደሚለው ተመለሰ — ወታደራዊ መፍትሔዎች ወደ ስቃይና ጥፋት ብቻ እንደሚያመሩ የታሪክ ትምህርት እስከመስጠት ደረሰ። በሌላ አነጋገር መባባሱ የነበረው በጥያቄዎቹ ውስጥ እንጂ በመልሶቹ ውስጥ አልነበረም። ጠያቂዋ ጦርነት አቀረበች፤ ተጠያቂው ግን ደጋግሞ አስቀመጠው።

ቃላቱ ተነግረዋል፤ ይህ አሁን የተረጋገጠ ነው። ግን የተረጋገጠው እውነታ የሚገልጠውን ልብ በሉ። በዚህ ዓመት በናይል ቀውስ ውስጥ ከሁሉ የበለጠ ቀስቃሽ ቅጽበት የተተኮሰ ጥይት ወይም የተዘጋ የውኃ በር አልነበረም። ጥያቄ ነበር — መልሱም እምቢታ ነበር። ዣን ቦድሪያር (Jean Baudrillard) በቴሌቪዥን የሚተላለፍ ጦርነት “ሃይፐርሪል” ሊሆን ይችላል ብሎ ተከራክሮ ነበር፦ በመገናኛ ብዙኃን በኩል የሚለማመዱት ክስተት፣ ነገሩን ራሱ ፈጽሞ ባልነኩ ሕዝቦች እንደ ትርኢት የሚበላ። ናይል ወደዚህ ሁኔታ ደርሷል። አንድ ሚኒስትር ቃለ መጠይቅ ሙሉ ጦርነት ከማስፈራራት እየተቆጠበ ያሳልፋል፣ የሚዘዋወረው መገናኛ ክስተት ግን — ተቆራርጦ፣ ተቀርጾ፣ በአንዱ እጅ ነጽቶ በሌላው ተሳልጦ — ቢሆንም የጦርነት ስጋት ነው። ትርኢቱ ከባለቤቱ ተለይቶ የራሱን ሕይወት ያገኛል። ጣቢያው ንግግሩን ከራሱ የጽሑፍ መዝገብ ማጥፋቱ ትንሽ የጋዜጠኝነት ስህተት አይደለም፤ የግንዛቤ አስተዳደር (perception management) ውስጠት በንጹህ መልኩ ነው — መዝገቡ ሊጠብቀው የሚገባውን ታሪክ ለማስማማት መዝገቡን ራሱ ማረም።

መድረኩም ራሱ ገለልተኛ አይደለም። ፕሮግራሙ በባሕረ ሰላጤ ባለቤትነት ባለው መድረክ ላይ ይሠራል፣ የባሕረ ሰላጤ አገሮች ደግሞ በአፍሪካ ቀንድ ተመልካቾች አይደሉም — ኢትዮጵያ ልትደርስበት በምትሞክረው የቀይ ባሕር ኮሪዶር ውስጥ የሚያልፉ ወደቦች፣ የጦር ሰፈር መብቶችና ፉክክሮች አሏቸው። በሌላ አነጋገር ሦስተኛ የጥቅም ስብስብ የመጀመሪያዎቹ ሁለቱ የሚታዩበትን ማዕቀፍ ለመገንባት ይረዳል። የግንዛቤ አስተዳደር፣ “የስምምነት ማምረት” (manufacturing consent) ትውፊት ከረጅም ጊዜ ጀምሮ እንዳስተዋለው፣ ራሱን አያስተዋውቅም፤ እንደ ተራ የዜና ታሪክ ቅርጽ ይመጣል።

በሐሰቱ ውስጥ ያለው አደጋ

ባለቤቶቹ መባባስን ደጋግመው ስለሚያምቁ ቀውሱ አስተማማኝ ነው ብሎ መደምደም ምቹ ቢሆንም፣ የከርቲስ ማስጠንቀቂያ — እና የዩርቻክ ታሪክ — ወደ ተቃራኒው አቅጣጫ ይሄዳል። ሃይፐርኖርማሉ የተረጋጋ የሆነው እውነት ስለሆነ አይደለም፤ የተረጋጋ የሆነው በድንገት እስኪያቆም ድረስ ነው። የሶቪየት ሥርዓት በመጥፋቱ ዋዜማ ዘላለማዊ ይመስል ነበር። የተቆጣጠረ አለ-ጦርነት ማንም ለማብቃት ሳይወስን ሊሰበር ይችላል፦ በሶማሊያ ወይም በምሥራቅ ሱዳን በተኪ ግጭት፣ ካይሮ በኢትዮጵያ ዙሪያ ያገኘቻቸውን ሰፈሮች በሚያሳይ የከበባ ዲፕሎማሲ፣ ከሙሌት ወቅት ጋር በሚገጣጠም ድርቅ፣ ወይም ረጅም ጊዜ ቆራጥነትን ተውነው ያለ ዋጋ መውረድ በማይችሉ መሪዎች የተሳሳተ ስሌት። አደጋው በትርኢቱና በባለቤቱ መካከል ባለው ልዩነት የበለጠ ስለታም ይሆናል እንጂ አይረግብም፦ ሕዝቦችና ሦስተኛ ወገኖች የሚመልሱት ለሚዘዋወረው የጦርነት ስጋት እንጂ ሚኒስትሩ በእውን ለተናገረው መገታት አይደለም። የጦርነት ንግግር ትወና ነው — ትርኢቱ እስኪቃጠል ቅጽበት ድረስ ብቻ። የሐሰቱ አካላዊ መሠረተ ልማት — የባሕር ኃይል መዳረሻ፣ የጦር ማሰለፍ፣ የጥምረት ግንባታ — እውነተኛ ነው፣ እውነተኛ መሠረተ ልማት ደግሞ ያጸደቁትን ትረካዎች ተርፎ የመኖር ልማድ አለው።

ማንም የማይጠቀምበት መውጫ

ጭካኔው በአደባባይ ተቀምጧል። ከህልውና ቋንቋውና ከሉዓላዊ ትእቢቱ ሥር፣ በዓለም አቀፍ ውዝግቦች መስፈርት፣ በሚያስደንቅ ሁኔታ ሊፈታ የሚችል ችግር አለ። ኢትዮጵያ ኤሌክትሪክ ለማመንጨት የምትጠቀመው የውኃ መጠን እዚህ ግባ የሚባል አይደለም፤ እውነተኛዎቹ አደጋዎች የሚመለከቱት በደረቅ ዓመታት የውኃ ማጠራቀሚያውን የመሙላት ጊዜንና የልቀትን ማስተባበር ናቸው — የመርሐ ግብር፣ የማሳወቅና የመረጃ ጥያቄዎች እንጂ የመኖር ጥያቄዎች አይደሉም። በፍትሐዊ አጠቃቀም፣ በድርቅ ፕሮቶኮሎችና በተጋራ ቴሌሜትሪ ላይ የተገነባ የተፋሰስ ዙሪያ ማዕቀፍ ከሁለቱ መንግሥታት አንዳቸውም ክብራቸውን እንዲሰጡ አይጠይቅም። የሚጠይቀው ሁለቱም ቀውሱን መፈለጋቸውን እንዲያቆሙ ብቻ ነው። ይህ ደግሞ በሃይፐርኖርማል ሥርዓት ውስጥ አሁን አንዳቸውም ሊገዙት የማይችሉት ብቸኛ ነገር ነው፣ ምክንያቱም ትወናው ለእያንዳንዳቸው ከሰላም የበለጠ ዋጋ ኖሮታል።

በዚያ የካይሮ ስቱዲዮ ውስጥ ከተነገሩት ቃላት ሁሉ የበለጠ ሐቀኛው “ህልውና” ወይም “ጦር” አልነበረም። “መቆም” (deadlock) ነበር — ሚኒስትሩ መጀመሪያ ለኢራን፣ ከዚያም ዳር ዳር እያለ ለ13 ዓመታት የጥቁር ዓባይ ድርድር የተጠቀመበት ቃል። በወንዙ ላይ ቢቀርጸው ኖሮ ተመሳሳይ ነበር።

ማጣቀሻዎችና ተጨማሪ ንባብ

1. Alexei Yurchak, Everything Was Forever, Until It Was No More: The Last Soviet Generation (Princeton University Press, 2005).
2. Adam Curtis, HyperNormalisation (BBC, 2016).
3. Barry Buzan, Ole Wæver & Jaap de Wilde, Security: A New Framework for Analysis (Lynne Rienner, 1998) — securitisation theory.
4. Mark Zeitoun & Jeroen Warner, ‘Hydro-hegemony: a framework for analysis of trans-boundary water conflicts’, Water Policy 8 (2006); Mark Zeitoun, Power and Water in the Middle East (I.B. Tauris, 2008).
5. UN Convention on the Law of the Non-Navigational Uses of International Watercourses (1997); the 1929 and 1959 Nile Waters Agreements.
6. Robert M. Entman, ‘Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm’, Journal of Communication 43:4 (1993).
7. Jean Baudrillard, The Gulf War Did Not Take Place (1995) & Simulacra and Simulation (1981); Guy Debord, The Society of the Spectacle (1967).
8. Edward S. Herman & Noam Chomsky, Manufacturing Consent (Pantheon, 1988); Christopher Clapham, The Horn of Africa: State Formation and Decay (Hurst, 2017); J. A. Allan, Virtual Water (I.B. Tauris, 2011).

የአዘጋጅ ማስታወሻ፦ እዚህ የተተነተነው የጥያቄ ቅደም ተከተል ከቃለ መጠይቁ ሙሉ የተለቀቀ ቅጂ ጋር ተመሳክሮ ተረጋግጧል። ጣቢያው ራሱ ያወጣው የጽሑፍ ማጠቃለያ ስለ ግብፅ ጦር ኃይልና ስለ ግብፅ “መራብ” የተነሱትን ንግግሮች አስቀርቶ ነበር፤ እነዚያ ክፍሎች በቅጂው ራሱና በተቀናቃኝ ጣቢያ ምላሽ ውስጥ ተጠብቀዋል። (ይህ ጽሑፍ ከእንግሊዝኛው “Everything Was Forever, Until the Dam” የተተረጎመ ነው።)