የኢትዮጵያ ትሪቢዩን  ·  የአርታኢ ማስታወሻ

የደም ዋጋ የተከፈለበት የአማራ ሕዝብ የሕልውና ትግል እና «ጽምዶ»፦ ወጥመድ ወይስ ስትራቴጂያዊ አጋርነት?

የአብይ አህመድ የብልፅግና አገዛዝ አስከፊነት ለሕወሓት የጥፋት ወጥመድ እጅ የመስጫ ምክንያት ይሆናልን?

የፖለቲካና ስትራቴጂያዊ ጥናት  ·  በዶ/ር ሶስና ታደሰ

የአርታኢ መቅድም

ባለፉት ወራት «ጽምዶ» የሚለው ስያሜ በኢትዮጵያ የፖለቲካ መድረክ ውስጥ ከተራ ቃል አልፎ የከረረ የስትራቴጂ ክርክር ማዕከል ሆኗል። የኢትዮጵያ ትሪቢዩን የአፍሪካ ቀንድን የኃይል አሰላለፍ — የተፋላሚ ኃይሎችን ጥምረት፣ የውጭ ተዋንያንን ሚና፣ እንዲሁም ይህ አሰላለፍ በአማራ ፖለቲካ ውስጥ የፈጠረውን ውዝግብና መከፋፈል — በተከታታይ ሲዘግብ ቆይቷል። በዚህ ዕትም የምናቀርበው የዶ/ር ሶስና ታደሰ ጥናታዊ ጽሑፍ ያንን ውይይት ወደ ማዕከሉ ወስዶ፣ በፋኖ፣ በሕወሓት (TDF) እና በኦነግ ሸኔ (OLA) መካከል ሊመሠረት ይችላል ተብሎ የሚነገርለትን ጥምረት ከአማራ ሕዝብ የሕልውና ጥቅም አንጻር በጥልቀት ይመረምራል።

ጸሐፊዋ ጥያቄውን በስሜት ሳይሆን በመዋቅራዊና በሞራላዊ ትንተና ለመመለስ ይሞክራሉ፦ ይህ የቀረበው ጥምረት «ስትራቴጂያዊ አጋርነት» ነው ወይስ በታሪክ ቁስል፣ በርስትና በማንነት ጥያቄ፣ እንዲሁም በተጣረሱ የፖለቲካ ራእዮች ላይ የቆመ «ወጥመድ»? በ«እባብና ጅብ» ምሳሌ የተቀነባበረው የሐሰት አማራጭ (False Dichotomy) ፍተሻ እና በጽሑፉ ውስጥ የተሰነጠሩት አምስቱ «ሞጋች ጥያቄዎች» የክርክሩን ጫፎች ወደ አንባቢው በቀጥታ ያቀርባሉ።

አንድ ሰው ከጀርባህ ስላለው ተናዳፊ እባብ ቢያስጠነቅቅህ፣ ከፊትህ ወዳለው ጅብ እየሳበህ ነው ማለት ነው?
— ከጥናቱ

የ ኢትዮዽያን ትሪቢዩን ይህን ጽሑፍ ለሕያውና ለተከራካሪ ውይይት እንደ አንድ ጠንካራ አስተዋጽኦ አድርጎ ያቀርበዋል። በጽሑፉ ውስጥ የተንጸባረቁት አቋሞችና ድምዳሜዎች የጸሐፊዋ እንጂ የዝግጅት ክፍሉ የተቋም አቋም አይደሉም፤ ርዕሰ ጉዳዩ ስሱና አከራካሪ እንደመሆኑ፣ ከዚህ የተለየ ሐሳብ ያላቸው ወገኖችም ምላሽ እንዲያቀርቡ በሩ ክፍት ነው።

አኅጽሮተ-ጽሑፍ

ጽሑፉ የሚነሳበት ማዕከላዊ ሙግት ግልጽ ነው፦ ከአማራ ሕዝብ ጥቅምና ሕልውና አኳያ በፋኖ፣ በሕወሓት እና በኦነግ ሸኔ መካከል የሚታሰበው ጥምረት መዋቅራዊና ሞራላዊ «የሕልውና ቅራኔ» ነው። ጸሐፊዋ ለዚህ ድምዳሜ አምስት መሠረታዊ ምክንያቶችን ያስቀምጣሉ፦ በአማራ ንጹሐን ላይ የተፈጸሙ ጭፍጨፋዎችን ያለ ፍትሕ የሚያልፍ የሰማዕታት ደም ክህደት፣ የወልቃይትና የራያ የርስትና የማንነት ጥያቄ፣ በ«ኦሮሚያ ሪፐብሊክ» እና በ«ታላቋ ትግራይ» ራእዮች ላይ የቆመ የተጣረሰ የፖለቲካ ግብ፣ የሕዝባዊ ቅቡልነት መጥፋት፣ እንዲሁም ፋኖ እንደ መሣሪያ ተጠቅሞ የመጣል አደጋ።

በክፍል አንድ ጸሐፊዋ የቀውሱን ሥርወ-መንስኤ ወደ ኋላ ይመልሱታል፤ ዛሬ በአማራ ሕዝብና በኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ላይ የተከፈተውን ጦርነት የደደቢት ማንፌስቶ ቀጥተኛ ፍሬና የብልፅግና አገዛዝ «የዘር ውላጅ» አድርገው ይተነትናሉ። በዚሁ ክፍል «ጽምዶ»ን የሕወሓት፣ የኤርትራና የሱዳን ኃይሎች ጥምረት እንደሆነ በማስቀመጥ የእያንዳንዱን ተዋናይ ድብቅ ስትራቴጂያዊ ፍላጎት — የኤርትራን የጦር ሜዳ ወደ ኢትዮጵያ የመግፋት ስሌት፣ የሱዳንን የአልፋሽጋ ጥያቄ፣ የሕወሓትን የሁመራ ኮሪደርና «ታላቋ ትግራይ» ዕቅድ — ይዘረዝራሉ፤ ፋኖ በ«አርሚ 70» ልክ በቅጥረኝነት ሊሰለፍ ይችላል የሚል ስጋትም ያነሳሉ።

ክፍል ሁለት ጥምረቱን ለፋኖ የተዘጋጀ «የባርነት ካምፕ» በማለት ይሞግታል፤ የሕወሓት ያልተለወጠ የበላይነት አቋም በቃል አቀባዩና በአመራሯ ፈትለወርቅ (ሞንጆሪኖ) ንግግሮች ተጠቅሶ፣ ፋኖ የጥቂት አመራሮች የግል ንብረት ሳይሆን ሕዝባዊ መሠረት ያለው የነፃነት ታጋይ መሆኑ ይሰመርበታል። ክፍል ሦስት ደግሞ አራት የመፍትሔ አቅጣጫዎችን ያቀርባል፦ ሁለቱን ጠላቶች እኩል የመመከት «የድርብ መከላከል» (Double Defense) ስትራቴጂ፣ የፖለቲካና የወታደራዊ ነፃነትን በራስ አቅም ማረጋገጥ፣ የጎንደር ፋኖን የአቋም መግለጫ በአርአያነት በመጥቀስ መርህ-ተኮር የመሬት ላይ አንድነትን መፍጠር፣ እንዲሁም የሕዝቡ የሕልውና፣ የርስትና የፍትሕ ጥያቄዎች ሙሉ በሙሉ ሲቀበሉ ብቻ የሚደረግ የማይደራደር ዲፕሎማሲ።

በማጠቃለያው ጸሐፊዋ የብልፅግና አገዛዝ አስከፊነት ለሕወሓት ወጥመድ እጅ የመስጫ ምክንያት ሊሆን አይችልም ይላሉ፤ «ብቻችንን ከቆምን እንሰጥማለን» የሚለውን ትረካ የፍርሃት ፕሮፖጋንዳ አድርገው ውድቅ በማድረግ፣ የአማራ ሕዝብ አሸናፊ የሚሆነው አንዱን በዳይ በሌላው ለመተካት ሲሮጥ ሳይሆን በራሱ የእውነትና የፍትሕ ጥያቄ፣ በራሱ መርህና ድርጅታዊ ጥንካሬ ላይ ጸንቶ ሲቆም ብቻ ነው ሲሉ ይደመድማሉ።

የኢትዮጵያ ትሪቢዩን  ·  ነጻ የፖለቲካ፣ የጂኦ-ፖለቲካና የተጠያቂነት ጋዜጠኝነት  ·  ከ2012 ጀምሮ