ታሪካዊ ጥመቶችን ማረምና ኢትዮዽያን ማዳን

የኢትዮጵያ ትሪቢዩን

የአዘጋጁ መቅድም

አንዳንድ ማስጠንቀቂያዎች በጊዜ ሂደት ወደ ትንቢትነት ይለወጣሉ። ዶ/ር በቀለ ገሠሠ ይህን ጽሑፍ ለመጀመሪያ ጊዜ ያሰፈሩት ከስድስት ዓመታት በፊት፣ የኢትዮጵያ ማኅበራዊ ሸማኔ በብሔር ስፌቶቹ መተርተር በጀመረበት ወቅት ነበር። ዛሬ እንደገና የሚያቀርቡት እንደ ምሁር የመጨረሻ ፍርድ ሳይሆን፣ እንደ አንድ ዜጋ ልመና ነው — በራሳቸው አገላለጽ፣ ከየትኛውም ቋንቋ ወይም ወገን ወሰን አልፎ እንዲደርስ በእንግሊዝኛ የተጻፈ።

ሐሳባቸው በአንዳንድ ወገኖች ዘንድ የተናቀ፣ በሌሎች ዘንድ ደግሞ የተወደደ ነው፦ ኢትዮጵያ ተቃዋሚዎቿ እንደሚሉት የቅርብ ጊዜ ፈጠራ ሳትሆን፣ ረጅም ዕድሜዋ ራሱ ለመቀጠሏ ማስረጃ የሆነ ጥንታዊ አገር መሆኗን፤ የመገንጠል ታሪክ አጻጻፍ — በኤልኤፍም ይሁን በሻዕቢያ ወይም በህወሓት የቀረበ — ማንንም ሕዝብ ነፃ ለማውጣት ሳይሆን ለመከፋፈልና ለመዝረፍ የተቀነባበረ መሆኑን፤ የአገሪቱም እውነተኛ ጠላቶች ሁሌም ከመበታተኗ የሚያተርፉ የውስጥና የውጭ ኃይሎች መሆናቸውን ይሞግታሉ።

አንባቢዎች በሁሉም ነጥብ አይስማሙም፤ ትሪቢዩንም እንዲስማሙ አይጠይቅም። በርካታ የዶ/ር ገሠሠ ታሪካዊ አገላለጾች — የአኖሌ ንባባቸው፣ የኤርትራ ሕዝበ ውሳኔ፣ ግንባሮቹን የፈጠሩና ያፈረሱ ጦርነቶች — የኢትዮጵያ ምሁራን እስካሁን ያልፈቱት ውዝግብ ማዕከል ላይ የሚገኙ ናቸው። የማይካደው ግን የልመናቸው አንገብጋቢነት ነው። ዜጎች በደማቸው ወይም በእምነታቸው ምክንያት እንዳይበደሉ፤ የተጠናከረ የሽግግር ስምምነት፣ የተሻሻለ ሕገ መንግሥት፣ ነፃ ተቋማት፣ እንዲሁም ከሕዳሴ ግድብ እስከ አብያተ ክርስቲያናት ያለው የጋራ ውርስ እንዲጠበቅ ይጽፋሉ። በመጨረሻም፣ ለእርቅ ይጽፋሉ።

እኛም በዚያ መንፈስ እናትማቸዋለን — ኢትዮጵያ ልታጣው በማትችለው፣ በክፉ ልቦናም ልታካሂደው በማይገባት ብሔራዊ ክርክር ውስጥ እንደ አንድ ድምፅ።

ዴሞክራሲያዊ ኢትዮጵያ በድንበርና በሀብት ላይ ዘላቂ የውስጥ ጦርነት ካለባት ከተሰበረች አገር ይልቅ ለሁሉም ሰው ትሻላለች።

ጽሑፉ

ዶ/ር በቀለ ገሠሠ

ታሪካዊ ጥመቶችን ለማረምና የተወደደችውን አገራችንን ለማዳን ከስድስት ዓመታት በፊት ያደረግሁት አስተያየት።

መግቢያ

ገንጣይ ቡድኖችና የውጭ ደጋፊዎቻቸው ለራሳቸው ጥቅም ሲሉ የኢትዮጵያን ታሪክ ለረጅም ጊዜ ሲያጣምሙ ቆይተዋል። ኢትዮጵያ አውሮፓንና አሜሪካን ጨምሮ ከዓለም አብዛኞቹ አገሮች በፊት የነበረች አገር ናት። ይህ ጥመት በሕዝባችን ላይ ሊነገር የማይችል መከራ አምጥቷል። ለዘላቂ ኢኮኖሚያዊ እድገትም እንቅፋት ሆኗል። በመጨረሻ ማንም አሸናፊ አልሆነም። ሁላችንም አብረን ተሸነፍን። ችግሩ እየተባባሰ ነው። ጉዳዩን በሙሉ እንረዳ፣ ካለፉ ስህተቶች እንማር፣ ለሰላምና ለዘላቂ ልማት ምቹ የሆነ ዴሞክራሲንና ስምምነትን እናምጣ። ሁሉንም መልስ አለኝ ብዬ አልቀባጥርም፤ ነገር ግን በእውቀት፣ በልምድና ለሁሉም ባለኝ አሳቢነት ላይ ተመስርቼ ትንሽ አስተዋፅኦ ማድረግን እንደ የግል ኃላፊነት ወስጄዋለሁ። በአሁኑ ወቅት ኢትዮጵያ በእሳት ላይ ናት። በየዕለቱ የሚደርሱን ዘገባዎች — በዕድሜ የገፉ ሰዎችንና ነፍሰ ጡር ሴቶችን ጨምሮ — በብሔርና በሃይማኖት ማንነት ላይ ተመስርተው በሰው ሕይወትና በንብረት ላይ ስለሚደርሰው ጉዳት እጅግ አስደንጋጭ ናቸው። ስለዚህ ሁሉም ሰው በበጎ ልቦና እንዲመለከተውና ለሁሉም ሰላምና መረጋጋት የራሱን አስተዋፅኦ እንዲጨምር እለምናለሁ። በተቻለ መጠን ብዙ ሰዎችን ለመድረስ — የአማርኛን ብሔራዊ ቋንቋ የመናገር ዕድል የተነፈጉ ንፁሃን ኢትዮጵያውያንን ጨምሮ — በእንግሊዝኛ ለመጻፍ መርጫለሁ።

አንዳንድ ዋና ዋና የተጣመሙ እውነታዎች

1.አሳፋሪና ርካሽ የፖለቲካ ቡድኖች ኢትዮጵያ ከ100–200 ዓመት የማትበልጥ አገር ናት ሊሉን ይሞክራሉ። የኢትዮጵያ ሕልውና ወደ ሺዎች ዓመታት ይመለሳል። ኢትዮጵያ ከ18ኛውና 19ኛው ክፍለ ዘመን አጋማሽ ዘመነ መሳፍንት በፊት ነበረች። ዘመነ መሳፍንት አገሪቱ በተለያዩ ክልሎች በራሷ ውስጥ ተከፋፍላ ስለነበር ውጤታማ ማዕከላዊ መንግሥት ባለመኖሩ ይታወቅ ነበር። ያም ሆኖ የነገሥታት ንጉሥ ቤተ መንግሥት በዋነኝነት በጎንደር ነበር። በሰላምና በመረጋጋት እጦት ምክንያት ዘላቂ ኢኮኖሚያዊ እድገት ማድረግ አልተቻለም። ስለሆነም አገሪቱን እንደገና የማዋሐድ ጥረት በዳግማዊ አፄ ቴዎድሮስ ተጀምሮ በአፄ ምኒልክ ተጠናቀቀ።

2.በማዋሐድ ሂደት ውስጥ በአንዳንድ ቦታዎች (ከባድ በሆነ መልኩ) የሰው ሕይወት መጥፋት ደርሷል። ይህ በጣም አሳዛኝ ነው። ይህ ግን በሻዕቢያ/ህወሓት/ኢሕአዴግ እና እንደ ተስፋዬ ገብረአብ ባሉ ካድሬዎቻቸው አኖሌን የመሳሰሉ ቦታዎችን (እና የሴቶች ጡት) በተመለከተ ካቀረቡት ታሪካዊ ፈጠራ ፍጹም የተለየ ነው።

3.እነዚህ የሕይወት መጥፋቶች በዓለም ሌሎች አገሮች፣ በተለይም በአውሮፓ፣ በተመሳሳይ እንቅስቃሴዎች ወቅት — እንዲያውም በከፋ ሁኔታ — ታይተዋል።

4.በሌላ በኩል፣ የጠነከረ ማዕከላዊ መንግሥት እንደገና መመስረቱ መላውን ሕዝባችንን እንደ ቱርክ፣ ፖርቱጋል፣ እንግሊዝ፣ ፈረንሳይ፣ ጣሊያንና ግብፅ ካሉ አገሮች ከመጡ ወራሪ ኃይሎች ጠብቋል።

5.እንዲሁም በተለይ በትምህርት፣ በጤና፣ በትራንስፖርትና በመገናኛ ዘርፎች አገልግሎቶች እንዲገቡ — ምንም እንኳ በተወሰነ ደረጃ ቢሆንም — አመቻችቷል።

6.በህወሓትና እንደ ተስፋዬ ገብረአብ ባሉ ካድሬዎች የተፈጸሙት እጅግ ከባዱ ወንጀሎች የኢትዮጵያን ታሪክ ማጣመምና ለወጣቱ መርዝ መመገብን ያጠቃልላሉ። ይህን ያደረጉት ለኦሮሞ ወይም ለሌላው የኢትዮጵያ ሕዝብ ሲሉ ሳይሆን፣ ብሔራዊ ሀብቱን ለመዝረፍ የሚያስችላቸውን ከፋፍለህ ግዛ ለማራመድ ነው። በአሁኑ ወቅት በብዙ ቦታዎች የሚፈጸመው የዘር ማጥፋት ተግባር የእነዚህ መርዞች ቀጥተኛ ውጤት ነው።

7.የነገሩ እውነታ ፍጹም የተለየ ነው። የአማራ ሕዝብ ፈጽሞ የሌሎች ሕዝቦች ጠላት ሆኖ አያውቅም። በሕይወቴ ስለማውቃቸው ኦሮሞ፣ ጉራጌና ሌሎች ሕዝቦችም ተመሳሳይ ነው። በየትኛውም ያለፈ ወይም የአሁን ሥርዓት ከሌላው የኢትዮጵያ ሕዝብ የበለጠ ቁሳዊ ጥቅም አግኝተው አያውቁም። እባካችሁ በሰሜን ሸዋ፣ በጎጃም፣ በወሎ ወይም በጎንደር ሄዳችሁ እነዚያ ንፁሃን ዜጎች የገጠማቸውን እጅግ ከባድ ማኅበራዊና ኢኮኖሚያዊ ችግር ተመልከቱ።

8.ለኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ሃይማኖትም ተመሳሳይ ነው። ኢትዮጵያ ሙስሊሞችን በነቢዩ መሐመድ ለደኅንነት ተልከው በመጡ ጊዜ ተቀብላለች። ክርስቲያኖችና ሙስሊሞች ሁሉንም ነገር በመጋራት በፍጹም ስምምነትና ሰላማዊ አብሮነት ጎን ለጎን ኖረዋል። የአማራ ወጣት እንደ ዶ/ር መረራ ጉዲና (የፒኤችዲ ጽሑፍ) ባሉ የፖለቲካ ሳይንቲስቶች እንደተመሰከረው በመሬት ይዞታ፣ በእኩልነትና በዴሞክራሲ ለውጦች ለተካሄደው ረጅም ትግል ከፍተኛውን መስዋዕትነት ከከፈሉት አንዱ ነው።

9.ተመሳሳይ አስከፊና ውድ ታሪካዊ ጥመት በኤልኤፍ (የኤርትራ ነፃነት ግንባር) እና በሻዕቢያ (የኤርትራ ሕዝብ ነፃነት ግንባር) ተፈጽሟል። በአሁኑ ጊዜ ኤርትራ ተብሎ የሚጠራው አካባቢ እስከ 1896 የዓድዋ ጦርነት ድረስ የኢትዮጵያ ዋነኛ አካል ነበር። ጣሊያን ጦርነቱን ተሸነፈች። ሁሉም አገራችንን ትለቅቃለች ብሎ አሰበ። ሆኖም እስከ ሁለተኛው የዓለም ጦርነት እንደገና እስክትሸነፍ ድረስ ተንጠላጥላ ቆየች። ከጦርነቱ በኋላ የተባበሩት መንግሥታት ድርጅት ሕዝበ ውሳኔ አመቻቸ፤ በዚህም አብዛኛው ከኢትዮጵያ ጋር ፌዴሬሽን እንዲመሰርት ድምፅ ሰጠ። ሆኖም ፌዴሬሽኑ በሚያሳዝን ሁኔታ ከአስር ዓመታት በኋላ ፈረሰ፤ ይህም መጀመሪያ በኤልኤፍ፣ ቀጥሎም በሻዕቢያ የተመራ ያንን ሕዝበ ውሳኔ ወደ ማስመለስ የፖለቲካ እንቅስቃሴ አመራ። ትግሉ በመጨረሻ ወደ የነፃነት መገንጠል እንቅስቃሴ ተቀየረ፤ ይህም ሻዕቢያን የውሸቱን የቅኝ ግዛት ጥያቄ ለመቀበል እምቢ ካሉ እንደ ኢሕአፓ (የኢትዮጵያ ሕዝብ አብዮታዊ ፓርቲ) ካሉ የኢትዮጵያ ኃይሎች ጋር ወደ ከባድ ግጭት አስገባ። እንቅስቃሴው ከምዕራቡ ዓለም ካሉ የኢትዮጵያ የውጭ ታሪካዊ ጠላቶች እንዲሁም እንደ ሶሪያ፣ ኢራቅና ግብፅ ካሉ የአረብ አገሮች ከፍተኛ ድጋፍ አግኝቷል።

10.በተጨማሪም ሻዕቢያ እስከ 1991 ወደ ፖለቲካ ስልጣን እስኪመጡ ድረስ ህወሓትን በመመስረትና በማሳደግ ትልቅ ሚና ተጫውቷል። ወደ ስልጣን እንደመጣ፣ በኢትዮጵያ የህወሓት መራሹ ሥርዓት ለራሱ ምክንያቶች — በኢትዮጵያ የፖለቲካና የኢኮኖሚ ስልጣንን ብቻውን ለመቆጣጠር — የኤርትራን ፈጣን ነፃነት አመቻቸ።

11.ምዕራባውያንም ይሁኑ የአረብ አገሮች የመገንጠል እንቅስቃሴዎችን የደገፉት ለኤርትራ ወይም ለሌላው ሕዝብ ሲሉ አልነበረም። ያደረጉት ለራሳቸው ክፉ ምክንያቶች ነው፦ ኢትዮጵያን ለመበታተንና ለማዳከም።

12.የቆሸሸው ጨዋታ መገለጫ በግጭት፣ በድህነትና በመፈናቀል የቀሩት የኤርትራና የኢትዮጵያ ሕዝቦች ዕጣ ፈንታ ነው። የኤርትራ ሕዝባችን በሕዝበ ውሳኔው መመለስና በሰላማዊ አብሮነት የተሻለ ተጠቃሚ ሊሆን ይችል እንደነበር አጥብቄ አምናለሁ። በኤርትራ ሥርዓት (እና በአረጋዊው አምባገነኑ) እና በህወሓት መካከል ያለው የአሁኑ ውጥረትም ሁሌም የሰላም ከበሮ ሳይሆን የጦርነት ከበሮ ለሚደልቁት እጅግ አደጋ ላይ ለወደቁት ክልሎች መረጋጋት ፍጹም አሳሳቢ ነው። በሽንፈት–ሽንፈት ፋንታ በአሸናፊ–አሸናፊ ወርቃማ መርህ ላይ ተመስርተው በክልላዊ ሰላምና ትብብር ላይ ቢሠሩ ኖሮ በጣም የተሻለ በሆነ ነበር። በሚያሳዝን ሁኔታ ዛሬም እዚያው ናቸው።

13.ህወሓት በኢትዮጵያ ወደ ፖለቲካ ስልጣን የመጣው በተጣመሩ የውስጥና የውጭ ምክንያቶች ነው። በውስጥ በኩል፣ የደርግ ሥርዓት በኢትዮጵያ ሕዝብ በተለይም በወጣቱ (እና በኋላም በከፍተኛ ብቃትና ልምድ ባላቸው ጄኔራሎች) ላይ በፈጸማቸው ተከታታይ ወንጀሎች ምክንያት — ይህም ሁሉን አቀፍ የሽግግር መንግሥትና አመራር ለመመስረት እምቢ ከማለት የመነጨ የመጀመሪያ ትዕቢቱና የአመራር ብቃት ማነስ የወለደው — እየፈረሰ ሳለ ከሻዕቢያ ሙሉ ድጋፍ አግኝቷል። በውጭ በኩል፣ ከላይ እንደተጠቀሰው በአሜሪካዊው ተወካይ ሄርማን ኮኸን በተመራው አንድ ወገናዊ አሳፋሪ የ‘ሰላም’ ጉባኤ የተጠናቀቀውን የኢትዮጵያ የውጭ ታሪካዊ ጠላቶች ሙሉ ድጋፍ አግኝቷል።

14.ከላይ እንደተጠቀሰው ኢትዮጵያ በአሁኑ ወቅት እየተባባሰ ባለ እሳት ውስጥ ናት። በየዕለቱ የሚደርሱን ዘገባዎች በሰው ሕይወትም ሆነ በንብረት ላይ ስለሚደርሰው ጉዳት እጅግ አስደንጋጭ ናቸው። አገሪቱ እንድትበታተን የሚያቀነቅኑ ኃይሎች አሉ። የህወሓት የፖለቲካ የበላይነት ካፈገፈገ በኋላ፣ ብዙ ሰዎች ለተሻለ ነገር ትልቅ ተስፋ ነበራቸው። ኢሕአዴግ ካለፉ ስህተቶቹ ተምሯል ብለን ሁላችንም አሰብን። በተሻሻለ ሕገ መንግሥት፣ በተጠናከሩ ተቋማትና ለዘላቂ ሰላም አግባብ ባለው ብሔራዊ እርቅ በኩል ሰላምና ለስላሳ ሽግግር ተመኘን።

15.ሻዕቢያና ህወሓት በታላቅ ስምምነት ወደ ስልጣን መጡ። ብዙም ሳይቆይ የመቶ ሺዎችን ሕይወት ያስከፈለ ሊታሰብ የማይችል ጠላትነት አየን። ውጥረቱ ዛሬም እጅግ ከፍተኛ ነው። ወደ ልቦናቸው ተመልሰው ሰላም፣ ትብብርና የጋራ ልማት ማዳበር ይኖርባቸዋል።

16.በዚያች ውብ አገር በኢትዮጵያ ለእጅግ ረጅም ጊዜ አብረን ኖረናል፤ ሁሉንም ነገር ተጋርተናል። ስለዚህ አንዳችን ለሌላችን የመጨነቅ ግዴታ አለብን። በማንኛውም ማኅበረሰብ ውስጥ ሰዎች መሠረታዊ የግልና የቡድን ኃላፊነታቸውን እንዲወጡ የሚያስገድዷቸው ስፍር ቁጥር የሌላቸው ተፈጥሯዊ፣ አመክንዮአዊና ሕጋዊ ግዴታዎች አሉ። ለሁሉም ጤናማ አካባቢ ለመፍጠር የጋራ እሴቶችን የማዳበር ግዴታዎች አሉ።

17.የውስጥ ግጭቶቻችን ለአገራችን ታሪካዊ ጠላቶች ለም መሬት ይፈጥራሉ። ለአፍሪካ ሽሚያ የመጡት በእኛ ጠንካራ ተቃውሞ ምክንያት በኢትዮጵያ ከሸፉ። ውርደትና ሐፍረት ተሰማቸው። ስለዚህ ሁሌም በእኛ ላይ ታሪካዊ ቂም ይዘዋል፤ ሁሌም የመበታተናችንን እብድ ምኞት ለማሳካት ይሠራሉ።

18.በእጃችን ያለው ተግባር ግልጽና ቀላል ነው። ንፁሃን ዜጎችን በዘርና በሃይማኖት ምክንያት መበደል መቆም አለበት። የሽግግር መንግሥቱን ማጠናከር ያስፈልገናል። ሉዓላዊነታችንን፣ የብሔራዊ ሀብታችንን ፍትሐዊ ጥቅምና ታላቁን የኢትዮጵያ ሕዳሴ ግድብ ጨምሮ ሀብቶቻችንን ለመጠበቅ ብሔራዊ ሕገ መንግሥቱን እንከልሳለን፤ አስፈላጊውንም ለውጥ እናደርጋለን። ነፃ ተቋማትን መመስረትና ማጠናከር ያስፈልጋል። ብሔራዊ እርቅ እናምጣ፤ ሕግ አክባሪ መልካም ዜግነትንም እናዳብር።

19.ዴሞክራሲያዊ ኢትዮጵያ በድንበርና በሀብት ላይ ዘላቂ የውስጥ ጦርነት ካለባት ከተሰበረች አገር ይልቅ ለሁሉም ሰው ትሻላለች። ሰላምና ዴሞክራሲ ካለን አገሪቱ ሕዝቧን ለመመገብ ከበቂ በላይ አላት። ሰላምና መረጋጋት ካገኘን፣ ከፍተኛ ትምህርትን፣ ዓለም አቀፍ ልምዶችንና ቁርጠኝነትን ጨምሮ አገራችንን በዘላቂነት የማሳደግ ትልቅ አቅም አለን።

20.በሁሉን ቻይ አምላካችን በእግዚአብሔር እርዳታ።

በዚህ ጽሑፍ የተገለጹት አመለካከቶችና እውነታዎች የጸሐፊው የዶ/ር በቀለ ገሠሠ ናቸው፤ የኢትዮጵያ ትሪቢዩንን አቋም የግድ አያንጸባርቁም።